J. R. R. Tolkien 1939 yılında peri masalları (Fairy Tales) konusunda yaptığı bir değerlendirmesinde, edebiyatın meşruiyeti konusunda önemli bir bakış açısı sunmaktadır. Tolkien’e göre bu peri masalları “gerçek hayatta bulunmayan unsurları içeren anlatılar” olarak görmek, edebiyatın asıl gücünü gözden kaçırmaktadır. Çünkü edebiyat, değerini dış gerçekliği birebir tekrar etmesinden almamakta, bunun çok daha ötesinde edebiyatın asıl gücü, okur için "kendi içinde tutarlı" ve "işleyen" bir dünya kurabilmesinden kaynaklanmaktadır.

Tolkien’in “ikincil dünya” kavramsallaştırması bu noktada belirleyici hâle gelmektedir. İyi kurulmuş bir anlatı, okuru gündelik gerçekliğin ölçülerinden çıkararak başka bir gerçeklik düzeninin içine yerleştirmektedir. Bu dünyada neyin mümkün, neyin makul, neyin değerli olduğu metnin kendi kuralları içinde belirlenmektedir. Okur da anlatıyı dış dünyanın alışılmış ölçüleriyle sınamak yerine, metnin kurduğu iç düzen içinde kavramaya başlamaktadır.

Bu yaklaşım, edebiyatı gerçekliğe benzediği ölçüde anlamlı sayan anlayışlara karşı güçlü bir cevap üretmektedir. Tolkien’in tespiti, edebiyatın meşruiyetini temsil gücünden çok dünya kurma yeteneğinde aramaktadır. Edebî metin, gündelik hayatın basit bir yansımasını vermek zorunda kalmadan da okur üzerinde etkili olabilmektedir. Hatta çoğu zaman, kurduğu alternatif dünya aracılığıyla okurun gerçeklik algısını genişletmektedir.

Bu bakımdan edebiyat, okura başka olaylar anlatmanın yanında başka imkânlar, başka değerler ve başka varoluş biçimleri göstermektedir. Tolkien’in ikincil dünya fikri, edebî anlatının ciddi bir düşünme ve tecrübe alanı açtığını göstermektedir. Böylece edebiyat, gerçeklikten kaçan bir oyun gibi değil, gerçekliği başka biçimlerde kuran ve düşündüren yaratıcı bir faaliyet olarak kavranmaktadır.

Kısa Kaynakça

J. R. R. Tolkien, “On Fairy-Stories,” Essays Presented to Charles Williams (Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans Publishing Company, 1966), 42 ve 60.

Metnin Türkçesi: J. R. R. Tolkien, Peri Masalları Üzerine, çev. Serap Erincin (İstanbul: Altıkırkbeş Yayınları, 2000).